Главная /

Публикации

ГЕОПАРКТЕРДІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ МЕН ДАМЫТУДЫҢ ШЕТЕЛДІК ТӘЖІРИБЕСІ (ҚХР ГЕОПАРКТЕРІ МЫСАЛЫНДА)

23 Январь 2017
114
0
Авторы: ТлеТлеугали Аскербек Адилулы, Asker Tleugali
Категория: Спорт и туризм

Геологиялық саябақтар Жер эволюциясының тарихын анықтауға мүмкүндік беретін маңызды физикалық құбылыстарды мәңгі сақтайды. Олар 4600 жыл бұрынғы Жер тарихын түсіндіруге арналған жол ретінде саналады және де Жердің эволюциялық өзгерістері мен процесстері туралы мағыналы акпараттар беретін жалғыз көз. Осыған байланысты, адамдар геологиялық орындарды Жер анамыз сыйлаған құны жоқ игіліктерінде бағалайды және оларды «геологиялық мұра» деп  атайды. Бір күні жойылып кетсе, қайтадан қалпына келмейтін, осындай мұраны қорғау және сақтап қалу глобальді провинция адамдары үшін жалпыға бірдей мәнді сұрақтар болып отыр.

Геологиялық жәдігерді зерттеу және сақтау тарихының түпкі басы ескі замандардан басталады. Бірақ ғылым мен технологияның төмен дамығандығынан, осы құбылыстар жасырылған құпияларға ғылыми  жауаптар табу мүмкүн емес еді және де сақтап қалу бойынша күш өздігінен пайда болатын. Геологиялық қалдықтарға ғылыми зерттеулер жүргізу мен олардың маңыздылығының үдемелі талдануы, шын мәнінде өнеркәсіптік революция мен қазіргі ғылымның дамуының нәтижелері. Ғылымның хабарсыздығы бойынша және де кездейсоқтықтан саналы түрдегіге дейінгі ара қашықтық шексіз процесс болып келеді.

Қытай 2000 жылдан бастап, геологиялық мұра тұрған  жердің байлығы мен оларды сақтап қалу тәжірибесін негізге ала отырып, бөлінуі мен ерекшеліктері құрылымдық және неотектониқалық шарттарға бағынатын 44  Ұлттық саябақтардың негізін қалай бастады. Тұрған жерін сақтап қалу мен дамыту қолайлы әлеуметтік,экономикалық және экологиялық артықшылықтар туғызды және оны ЮНЕСКО патронаждығымен әлемдік Геопарктер желісіне енгізу үшін жағымды жағдай жасады.

Қытайда геопарктердің негізін қалау.

Геологиялық орындырды сақтап қалудан бастап геопарктер құруға дейін Қытай ЮНЕСКО-ның Жер туралы ғылымдар бөлімшесімен, Геологиялық ғылымының халықаралық кеңесімен (ГҒХО) геопарктер халықарылық қозғалысын құрғандығын және барлық әлемдегі қызметтердің ортасында болуын құпия ұстады.

Жер ғаламшарының халықаралық күнін ұсыну үшін, ГҒХО 2002 жылдың маусым айында Қытайды ұйымдастырушы – ел ретінде шақырды.

Қытайдың Ұлттық Комитетіне жазған оның хатында Доктор Де Молдер былай деген: «Жер және табиғи ресурстар министірінің,сонымен қатар Сонг Руи Кси Ангтің Рио-де-Жанейрода сөз сөйлеп оқыған басқа да мақалаларының ішінен негізделіп, осы қорытынды жасалды және де ГҒХО журналы үшін сіздің елдің тұрақты қолдауы кезінде геопарктер жасалған жаңа ыкылас негізінде де осы қорытынды жасалды. Менің түсінуімше, халықаралық  деңгейде Геоғылымдарды Қытайдың өтімділігі басқарушы  рольге сөзсіз лайықты».

Геологиялық орындарды сақтап қалу мен геопарктер құруға төменде келтірілген Халықаралық Геологиялық Конгресте (ХГК) көптен көп мән беруде. 30 ХГК Пекинде өткізілді, Пекин еуропа елдерінде геопарктерді құруға мүмкүндік туғызатын «Бүкіләлемдік мұра тізімі  үшін геологиялық орындар» атты арнайы симпозиум ұйымдастырды.

Рио-де-Жанейрода өткен 31 ХГК кезінде, Бразилия көптеген елдердің хабардарлығын жоғарылату үшін симпозиумды геологиялық орындарда өткізді. 31 ХГК өткен соң Қытай, Германия, Швейцария және Австрия біртіндеп бүкіләлемдік желі құра отырып, ұлттық геопарктер құрылысына кірісті. 2004 жылдың тамыз айында Флоренцияда, Италияда өткізілген 31 халықаралық геологиялық Конгресс кезінде екі өзекті Конференциялық (Т16 және Т17) мәдени мұралармен және геоорындармен, геопарктермен және геотуризммен байланысты болады. Сәйкесінше арнаулы конференцияның S03 тақырыбы «Мәдени мұра: Халықаралық көзқарастармен перспективалар»  деп аталды.

Әлемдік геологиялық мұраны қорғауды жақсарту, геоғылыми популизацияны алға бастыру, ғылыми білімді қоғамның бағалауын арттыру, экономикалық  дамытуға арналған жаңадан құралу бекеттерін іздеу және жергілікті тұрғындарды еңбекпен қамту мүмкүндік қалыптастыру үшін, ЮНЕСКО 1997 жылы болған басты конференцияда ерекше геологиялык сипаттары бар геоорынның глобальды желілерін жылжыту ынтасын өз қолына алды. 1999 жылы өткізілген ЮНЕСКО-ның 156 Атқарушы кеңес шақырылмында ЮНЕСКО-нің геосаябағына ғылымға ерекше маңызы бар сирек немесе әдемі бірқатар геологиялық мұралар жататындығы анықталды, бұл тек геологиялық  құндылықтар ғана емес, сонымен қатар археологиялық, экономикалық, тарихи немесе мәдени құндылықтар болуы мүмкін. 2001 жылдың маусымында атқарушы кеңес шешіміне сәйкес, мүше-мемлекттердің өзіне тән ерекшеліктері бар аумақтарын немесе табиғи саябақтарын (геопарктеры деп атауға болады) алға тартуға арнайы ынталарын қолдау үшін ЮНЕСКО шақырылды.

Бұрын 1985 жылы Қытай геологтары геоғылыми зерттеулерді жылдамдату  және олардың сақталуын жақсарту үшін, әдемі геологиялық ландшафттары бар геологиялық тұрғыдан құнды аумақтарда геопарктер құру ұсынысын жасаған болатын.

1987 жылдың шілдесінде бұрынғы Геология мен Минералды Ресурстар Министірлігі (ГМРМ) келесіні жариялады: «Геологиялық табиғи Резервтерді құру бойынша Циркуляр ұсынылды» және де алғашында геоорындарды сақтап қалу өкіметтік тәртіп, бұйрық түрінде ұсынылды. ГМРМ 1995 жылдың мамырында геопарктер құру осындай орындарды қорғау құралы ретінде қарайтын «геологиялық орындарды қорғау және басқару туралы ережені» еңгізді. 1999 жылдың желтоқсанында Вэхай мен Шаньдиньде жер және табиғи ресурстар министірлігімен (ЖТРМ) өткізілген Геология Геоморфологиясын қорғау бойынша Ұлттық Конференцияда геопарктер құру кеңейтілген түрде алға қойылды. Министірлік 2000 жылдың 3 сәуірінде геопарктер еңгізу туралы Геологиялық орта департментімен жасалған баядаманы бекітті. Осы жылдың тамызында «Ұлттық Георындарды (Геосябақтарды) кадрлік қамтамасыз ету мен жетекші ұйым бойынша Циркуляр(бұйрық) бұйрық басып шығарылды, осы уақытта ұлттық геоорындардың (геопарктердің) бақылаушы комитеті құрылды. Жер мен табиғи ресурстар министірлігі 2000 жылдың қыркүйегінде «Ұлттық геопарктердің кандидатурасын ұсыну формасы» Ұлттық геопарктерде  интеграцияланған зерттеу жүргізу туралы баяндама негіздері», Ұлттық геопарктердің кешенді жобасы бойынша нұсқау (ұсынылды) «Ұлттық геоорындарды (геопарктерді) бақылау комитетін ұйымдастыру мен ішкі тәртіп ережелері», «Ұлттық Геопарктерді шолу нормативтері» қосымшалары бар «Ұлттық саябақтарды тағайындау туралы циркуляр» басып шығарды.Олар қытайдың Ұлттық саябақтарын енгізу мен басқаруды заңдылық пен дұрыс даму шеңберіне енгізді.

Қытай провинциялары, автономдары мен муницалитеттері 2000 жылдан  бастап көптеген геологиялық мұра обьектілерін ұсынды және оларды Ұлттық Геопарктер ретінде белгіленуін өтінді. Қазірге дейін қырық төрт ұлттық геопарктер қатал шолу мен бағалаудан өтіп екі партиямен бекітілді.

Қытай ұлттық геопарктерінің геоғылыми маңыздылығы

Қытайдың геологиялық және геоморфологиялық ландшафттрары көптеген өзендермен және таулармен ұсынылған 44 ұлттық геопарктердің бай ғылыми коннотациясы бар. Кейбіреулері сирек кездесетін тасқа айналғандардың тұратын жерімен, ал басқалары стратотипті кескіндер мен нүктелердің шекарасымен, тектониқалық даму тарихының мәнді аспектілерімен, жанартау таңғажайыптармен, континентальді мұзға айналған қалдықтарымен, сейсмикалық өлшемдермен немесе жоғары гендік құпиялармен белгілері. Осы барлық орындар тығыз байланысқан геологиялық шарттарды білдіретін, ұзақ геологиялық процесстердің нәтижелері болып саналады.

Қытайдың геоғылыми ландшафттық ресурстарның  геологиялық шарттары

Физика-географиялық ерекшеліктер құрылымдық үлгілердің негізгі көрінісі болып саналады, дегенмен соңғысы өткеннің дамуын бақылайды. Қытайдың қазіргі физиқалық-географиялық құрылымы, ұзақ геологиялық процестердің ішкі және сыртқы әрекет етуінен синтетикалық әсер алған, геологиялық құрылымдардың шоғырландырылған кескінін іске асырады.  Қазіргі физикалық-географиялық үлгілер батыста жоғары және шығыста төмен сатытектес рельефтермен және құрылымдық белдеудің жылжымалы өзгерісін жеке өсіріммен сипатталады.Қытайдың үш тектоникалық  - геоморфологиялық сатылары жер қабығының өзгерісіндегі және геотектониктегі аймақтың әртүрлілікті көрсетеді.Ву Женханның көзқарасы бойынша Қытайдағы рельеф батыстан шығысқа қарай қорытынды жасау арқылы алынды. Кингхай Тибет үстірті Палиер, Алтун, Каллиан, Хенгдуан және Гималай секілді таулар тізбегімен оқшауланған Қытайдағы ең биік деңгейдегі топографиялық террас.Үстірттің биіктігі теңіз деңгейінің үстінен 3000 метрден 4000 метрге дейін барады. Үстірт әлем шарттарын қалыптастыра отырып жоғары жағы жазықтық, батысқа қарай биік және шығысқа қарай төмен болады.ьБұл азияның ірі өзендері бастама алатын орын. Хенгдуан таулары Кайназойда шығысқа қарай тез көтерілген және Джинша, Нуджинг Ланнанг өзендерімен кесіп өтілген. Оның биіктігі 3000 метр – бұл қытай топографиясындағы бірінші саты. Екінші деңгейдегі террассанеотектоникалық қозғалыстармен құрылған таулармен. Мысалы: Тянь-шань, Кинглинг, Ийншан қатарлары және Хекси, Коридоры, Тарим және Сычуани бассейндерімен еріп жүретін Алксия, ішкі Монғол, Лесс және Юньнань,Гуйчжоу сияқты екілік үстірттерден тұрады. Да Хингканлинг Тайханг Ксуефенг таулары шығыс шекарасын құрайды, олардың биіктігі теңіз деңгейі үстінен 1000 м-ден  2000 метрге дейін жетеді. Бұл Қытай топографиясындағы екінші саты.

Үшінші деңгей террасасында, Қытайдың шығыс бөлігендегі ауқымды төбелі жазықтықтар мен төмен таулы аудандар, биіктігі теңіз деңгеінен 500-1000 метр болады. Қытайдың солтүстік шығыс жазықтығы, солтүстік Қытай жазықтығы және Янцзы өзенінің орта және төмен ағысындағы жазықтықтардың барлығы теңіз деңгейінің үстінен 200 метр төмен. Шығысында аспанға көтеріліп тұрған блогтармен қалыптасқан жағалау  мен төмендеп бара жатқан тауларды бойлап орналасқан жанартау жыныстары бар. Олар Қытай топографиясындағы үшінші сатыны құрайды.

Төртінші террасса Сары теңіз, Шығыс Қытай теңізі мен Оңтүстік қытай теңізінің жайпақ континенталды шельфтерінен, сонымен қатар еңкіш бұрышы  бірінші төмен континентальды Қытайдың жағалау аудандарынан тұрады. Террасса Сары, Янцзы және Інжу өзендерінің сағасы және қиылысып жатқан өзендердің желілері мен көлді батпақтар бар.Үш қадам мен төрт террасаның жалпы ерекшеліктерін құру Еуразиялық, Үнді, Тынық және Филиппин қатпарларының қозғалысынан, сығылуынан, субдикциясынан және сырғанауынан келіп түсетін жылжымалы күштері бар жердің бірыңғай динамикалық механизімімен байқалады.

Қытайдың ұлттық геопарктерінің жіктелуі және олардың геологиялық жағдайлары

Қытайдың ұлттық геопарктерін бөлу мен жіктеу геологиялық жағдайлармен және геоморфологиялық ерекшеліктерімен тығыз байланысты. Бүгінгі күні әртүрлі көзкарастарға байланысты жіктеу критериялары әртүрлі, ЮНЕСКО-ның қолдауымен геопарктер желілерінің әрекет етуші басшылығы геомұрамен байланысты бағыттарға ерекше көңіл бөледі. Экономикалық геология тау өнеркәсібінің қалдықтары, инженерлік геология, жер тарихы, геомерфология, мұзды геология, гидрогеология, минералогия, палеонтология, петрография, литология, топырақтану, стратиграфия, геотектоника және жанар  таутану геомұраларның ірі масштабты орындары бар. Көптеген Қытай геологтары геотуризм ресурстарын жіктеуді ұсынды (Тао Куйян мен басқалары 2000ж., Чен Анзе және басқалары 1991ж.).

Қалыптасқан 44 ұлттық геопарктерге синтетикалық талдау жүргізу негізінде геологиялық мұра орындарын бірнеше категорияларға бөлінген. Геологиялық мұра орындарының категориясын 1 суреттен көре аласыз. Бұл категориялар әрі қарай жіктелуі мүмкін.

https://drive.google.com/drive/my-drive 

Сурет 1. Геологиялық мұра орындарының категориялары

Ескерту: Автормен құрастырылған.

 

Ұлттық геопарктер орналасқан аудандарға қатысты анықталатын факторлар әрі  қарай көрсетілгендей қарастырылады:

1. Геопарктер салыстырмалы түрде облыстардың үш топографилық сатыларында шоғырланған. Облыстың бірінші сатысында Йонгджинг округінің Гансу ауылында Люджикасия, Сычуань ауылында Лангменшан, Сычуань ауылында Анксиан Дадихе, Хайлюгоу және Юннань ауылында Тенгчонг бар.

Облыстың ішкі сатысында ішкі Монғолияда Хексигтан, Бейджинде Янкинг, Хэбэй ауылының Лайюан округінде Байшиан ,Хэбэй ауылының фупинг округінде Тьяншенкиао, Хенань ауылының Ксюву округінде Юнтайшан, Хенанауылының Ксиксионг округінде Баотьянман, Сары өзендегі Хукоу сарқырамасы және Хунан ауылында Жангджуадже.

Облыстың үшінші сатысында Хэбей ауылында Кинхуангдао, Жеджианг ауылында Лингхай, Фуджуан ауылында Жангжоу Гуандонг ауылында Хугуангян.

Жоғарыда келтірілген облыстардың үш  топографиялық сатыларының интенсивті тектоникалық процестер мен бедерлерінің әртүрлі формаларымен таңғажайып ерекше. Мысалы керемет циркум-Тынық  мұхитты жанар таулы белдеуде облыстық үшінші сатысы, әрбір сектордың өзінің биік таулардан немесе биікке көтеріліп бара жатқан керемет көріністер бар.

Облыстың екінші сатысындағы Ұлы Тайханг немесе Вулинг таулары шапшымаларың ерекше биікке және төменге кеткен қателікпен, әсер ететіндей қызыл жартастары мен сарқырамалары бар. Облыстың бірінші сатысында Даду алқабында үдемлі тербелістер, үлкен Логнмен тауларының  жамылғысы және Тенгчонгтегі атқылайтын ыстық көздер бар. Сол кезде дифференциалды қабықты қозғалыстар облыстың осы сатылары бойынша жер қабығының эволюциясына қатысты көптеген құпияларды шешті. Мысалы: Баотьянман, Юнатйман мен Тяньшенькиаода қабықтың ерте дамуын көрсететін көптеген бағаланбайтын есептер табылды және «геологиялық тарихтар кітаптары» ретінде  бағаланып, қайта қаралды. Ужанцзяцз бен Хексигтанда табиғаттың білікті шеберлігін көрсете отырып, белсенді геологиялық құрылымдар пейзажына ауқымды өзгерістер енгізді.

2.Біртіндеп ішкі қозғалыспен туындаған төрт террассалардағы геопарктер.

Мысалы, Юньандағы керемет тастар орманы, Цзянсиде оңаша Люшаня Таулары, Аньхоеде әдемі Хуаншаня Таулары және Хеннандегі тік жарлы Сонгшан Таулары кайнозой және мезозой кезеңдерде болған жылжу мен дифференциалды көтерілімен немесе төмендейімен құрылды.

Қиылысатын қатпарлар, мистикалық тас орманына, биік шыңдарына, қабырға тәріздес пішіндегі тау жоталарына бастау беріп отырып, өзен және мұздың эрозиясы үшін қолайлы жағдайды қамтамасыз етеді.

Шығыс Қытайдағы Янцзы платформасындағы Тынық мұхиттық пластиналардың әрекет етуімен NE-NNE– сынақтарының жылжуымен, әктасты және лас материалдарды цементтейтін тым үлкен қызыл құмды кангломераттарды  құрғақ климатты жағдайында жасап шығарды. Кайнозойдың гималай орогендезінің әрекет етунің әсерімен қызыл қатпарлар су эрозиясына тап болды және мезоқұрылым, күрделі ормандар, тау бағандары, терең шыңырау, тар шатқалдар, сауыт тәріздес жазық далалар тоннель секілді  шатқалдар, тау корридорлары, жартас жағалауындағы жазық платформалар және т.б сияқты көптеген өзгеше геоморфикалық ерекшеліктер пайда болғызды.

Опырылу қызмет жүйесі магманың көтерілуіне және атылуына әкеліп соқтырды.

3. Көптеген геопарктерде мұралардың геологиялық обьектілерінің топтары тек бір ғана геологиялық процестің өнімі болып табылмайды.

Әртүрлі тектоникалық ерекшеліктері бар жанар тау жыныстарын қалыптастыра отырып,Чжанчжоу облысындағы  жанар тау геосаябағында жанартаудың атқылауы төрт рет болды.Керемет және биік бағанды қатпарлар белгілі бір көлбеуде және жағдайда табылды,және де фумаролдың әсер етуі кеш кезеңдегі ұзақ мерзімді мұхит эрозиясынан туынданы.

4.Өткір геологиялық жағдайлар көбінесе геомұраның тартымды орындарын қалыптастыруда ерекше рөл атқарды.

Хронологиялық жазбаларға сәйкес, Цвихуаман көшкіні,Чжоу әулетінің Ченгванг императорының 5 жыл үстемдік ету кезінде (б.з.б.256 ж,11 ғасыр) Кинглинг Тауының бұрқағын бойлай интенсивті жер сілкінісінен кейін пайда болды.Биік құлаған жартастар өзендерінің бағыттарын өзгертіп көлдер жасады немесе үңгірлерді қоршады.Тибеттегі  Ийгонг геосаябағы 1999 жылы болған үлкен көшкін салдарынан пайда болған бөгеліп қалған  көлдер мен әртүрлі көшкіндерді көрсетеді.Бұл геотәуекел механизімін зерттеу үшін,және оларды есептеу мен алдын алу үшін қолайлы негіз болып табылды.Сонымен қатар Шаньдун ауылындағы Шангванг,Сычуань ауылындағы Зигонг геопарктеры  мен басқа да орындар көне дәуірдегі тірі жәндіктердің жаппай жерленуі мен тереңдігін  көрсетеді. Зерттеу нәтижелері жанартаудың атқылауы және қоршаған ортаның ластануы осыған қатысты маңызды роль атқарғандығын көрсетеді.

Жер туралы ғылым саласындағы шетел мамандарымен байланысты және ынтымақтастықты нығайту.

Қытайлық және шет елдік геологтар арасындағы айырбастар мен ынтымақтастық негізінен ғылыми зерттеулерге бағытталған, соның ішінде әлеуметтік экономика қызметіне геофизикалық зерттеулер еңгізу бойынша. Дегенмен геомұра күзетінде біз ынтымақтастықтың жаңа саласын дамыттық.

ЮНЕСКО демеушілік ететін «геопарктер бағдарламасын»дамытуға белсенді қатысатын елдердің бірі болып Қытай саналады. 2002 жылы Парижде өткен МПГИЕК кездесуде Қытайдың презентациясы бұрын қолдау алған 44 ұлттық геопарктерына негізделді. Барлығы жылы қарсы алды. Тұтасымен айтқанда, Қытай бағдарламаға қуатты импульс берді деп кеңінен мойындады.Тіпті Қытай ұсынған бағдарламамен келіспеушілер де былай деді: «Дамушы елдерде геопарктер құру геологиялық мұраны қорғаудың шынайы тәсілі болып саналады».

Ұлттық геопарктерды дамытудың жаңа саласында, глобальді  тұрақты дамудың жылпы мақсаттарына жету үшін геофизиктер отанында да, шетелде де тығыз байланыста.

Ұлттық Геопаркті құрудың әлеуметтік экономикалық пайдасы.

Біздің арғы аталарымыз геотуризм ресурстарын ұғынып, рахат алған кездер болды. Атақты таулар мен үлкен өзендерін көптеген жазушылар мен ақындар мадақатап , ғасырлар бойы көрнекті туындыларында жырлады.

Олар поэзиядағы көркемділікті және көркемділіктегі поэзияны сезіне білді. Кейбір әлемдік қамқордан ерікті монахтар мен жиһанкездер, адам табиғаттың ажыратылмас бөлігі деген теориямен талаптанып, өз еріктерімен таулар мен өзендерге кетіп қалатын. Қытайдың 5000 жылдық тарихы – бұл табиғи ресурстарды зерттеу мен қорғау тарихы десе де болады. Геотуризм ресурстарын мойындау, зерттеу және қорғау кедергісіз ұлттың дамуымен біріктірілген. Олар ұлттық мәдениетті жетілдіру үшін кең материалдық базасымен қамтылған және соңғысы өз кезегінде ресурстардың мәдени коннотациясына қосымша салым болып келеді. Ұзақ тарихы мен мәдениеттілігі бар Қытай геотуризмінің бай және бояуы бар ресурстарының шынайы үйлесімі.Қытайдың ұлттық геопарктерінің негізгі сипаттамасы болып саналады, сонымен қатар мемлекеттік деңгейде ЮНЕСКО-мен демеушіленетін геопарк  бағдарламасын алға өрлетуге Қытай үшін лидер болудың маңызды факторы. 44 ұлттық геопарктер геологиялық мұнараның орталықтандырылған жерлеріне қатысты аумақтарда тұр. Ұлттық геопарктерді қолдау провинциалды және муниципалы өкіметті Қытайдың геологиялық мұраларын қорғау үшін үлкен мән берулерін оятты. Осының салдарынан, Қытайда орталық ретінде Ұлттық геопарктермен бірге геологиялық мұраны қорғау желілері пайда бола бастады. Геопарктер жергілікті шаруашылықтың жаңа өсу нүктесі болды және жаңа еңбекпен қамту салаларын құрады. Геологиялық орнына мәдениеттілік жақсы еңгізілген,  геоэкологиялық күзет жергілікті тұрғындар  арасында қолдауға ие бола бастайды, осы аспектте белсенді академикалық айырбастар көптеген тақырыптық ғылыми-зерттеу орталықтарын құра бастады және де туризмнің ғылыми-технологиялық коннотациясы артты.

Туризм индустриясындағы ғылыми зерттеу мазмұндылығының өсуі.

ЮНЕСКО геопарктер ғылыми популяризациялау негізі ретінде қызмет ету керек деп ұсынды. Осыған байланысты Қытай туризмге қатысты  жан-жақты  жетілдірулерді ескерді, жол көрсеткіш белгілерді, туризм маршрутының  дизайнын  бекітті, жол корсету кітапшасын құрды және жол көрсетуші мамандар оқытты, соның ішінде мұражайларды жабдықтады. Геологиялық пәндерді білу үшін метеорологияны, зоология мен ботаниканы ертегілер мен ауызша аңыздарды ауыстыру үшін енгізді. Ғылыми популяция туризммен, ал оқыту демалыспен байланыста. Қазіргі уақытта 44 ұлттық геопарктердың отыз үшін жетілдірілуін аяқтады. Қазіргі таңда елде таратылған геопарктер қоғам үшін ғылыми популяризация негізі болып қалды.

Геологиялық мұра мен геологиялық қорғау жалпыға танымал білімдер болмақ.

Геосайттар ондаған  және мыңдаған миллион жылдар бойы берілген геологиялық тарихтың есептері болып саналады. Біз тұратын жер ғаламшарының қазіргі жағдайын түсіну, әртүрлі геологиялық процесстер барысында сақталып келген құбылыстар мен есептерді зерттеу – өте қажет. Тек осындай  жолмен ғана жердің эволюциялық бағытын болжап шешуге аламыз, аспан, жер және адамзаттың келісімділікте өмір сүруіне қол жеткізу үшін сәйкес жоспарлар өңдеп және алдын-алу шараларын  қабылдай және тұрақты дамуына әрекет ете аламыз. Геопарктер құруға геомұра мен геоэкология ресурстарын қорғау маңыздылығын сезінген жергілікті өкімет пен жергілікті тұрғындар көмектесті және компанияға адал ниетпен қатысты. Қағида бойынша геомұра мен геологиялық ортаны құрметтеудің жаңа әлеуметтік әдісі таратылуда. Мысалы, Юнтайшан ұлттық Геосаябағы аумағында, Хенан ауылында тұратын тұрғындар ормандарына үлкен қамқорлықпен қарайды және мұнда ағаштарды кесуге ешкім рұқсат бермейді. Осылардан үлгі алып, олардың маңайларындағы тұрғындар арасында да табиғи ресурстармен геологиялық ортаны қорғау бекітілген тәртіп болып қалыптасты.

Жергілікті экономика мен еңбек қызметін жетілдіру

Жергілікті өкімет геосайттармен қолайлы геоэкология көмегімен геотуризмді, геомұраны сақтауға кететін шығындарды жеңілдететін, жергілікті табысты өсіретін және жергілікті тұрғындардың еңбекпен қамтуын көтеретін жаңа экономикалық өсім нүктесі ретінде қарастырады. Тағы да Хенандағы Юнтайшан ұлттық геопаркін мысал ретінде қарастырайық. Юнштайн геопаркі (Сурет 2) 2001 жылы қабылданған, аумағы 190 шаршы км алады және «шың-жазықтық-орман-сарқырыма» үйлесімділігімен ерекшеленеді. Туризм үшін ғылыми және мәдени мазмұндылығын көтеру шарасы бойынша, бұл ғылымды алға тарту мен білім үшін негіз болды және көптеген жас студенттерді,сонымен жетекші ғалымдарды қызықтырды.

https://drive.google.com/drive/my-drive

  Сурет 2. Юнштайн геопаркі

  Ескерту -http://www.globalgeopark.org қорынан алынған

2001 жылы келген қонақтардың саны 600 000-ға жетті және кіру ақысынан түскен табыс 14 миллион юань құрады, ол өткен жылдың орташа көрсеткішінен екі есеге жоғары. Келушілердің саны 2002 жылы жылдам 940 000-ға дейін өсті, ал кіру ақысынан түскен табыс 27,2 миллион юаньге дейін өсті, бұны өткен жылмен салыстырғанда 97 % өсті. Бұл туризм  қызмет саласын белсендірді және жергілікті еңбек қызметін жетілдірді. Қызмет көрсету саласынан түскен табыс 2002 жылы 620 миллион юаньге, өткен жылмен салыстырғанда 15 %  өсті. Аумақтағы 60-қа жуық қонақ үй қайта салынды және туризмнің дамуына байланысты 4000 жуық жұмыс орындары ұсынылды. Сол уақытта осы аумақ ішкі және сыртқы кәсіпорындардан  инвестициялар тарттырды. Осы тұрғыда құрылыс немесе келіссөздер жүргізу сатысындағы жобалар 379 миллион юань құрады.

Тағы бір мысал ретінде 2000 жылы Фуджиан ауылының Тайнинг аймағындағы Джинху Ұлттық геопаркін (Сурет 3) келтіруге болады. Ол «Данксия жағалауындағы  ландшафтпен» ерекшеленеді. Туризмнің сәйкес жобалары келісушілерді көптеп қызықтырады. Туризмнен түскен жалпы табыс 2001 жылы 202 миллион юаньге дейін жетті, өткен жылмен салыстырғанда 12,3% дейін өсті және аймақтың жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) 30% құрайды. Осыған сәйкес туризм берілген аймақтың  экономикасына тірек болды. Бұл 2800-ге жуық адамды еңбекпен қамтып, жеткізіп беру, тасымалдау және мәдени демалыс сияқты салалардың  өсуіне әсер етті. Миграция мәселесін шешу ерекше көңіл бөлуді қажет етті. Ол аймақ өкіметінің орындары үшін қиын тапсырма болған. Джинху су қоймасының құрылысынан туындады. Геопаркті  құру және геотуризм индустриясының өте тез дамуы көптеген ауысып келген тұрғындар үшін жұмыс орындарын құрды. Қазір олар бұрынғыға қарағанда 3-5 есе қуанышты. Нәтижесінде тұрақсыздық коэфиценті жойылды және адамдар жақсы тұрып жатыр.

https://drive.google.com/drive/my-drive

  Сурет 3. Джинху Ұлттық геопаркі

  Ескерту -http://www.globalgeopark.org қорынан алынған

 

Қоғамның қалың бұқара топтары ішінен тұрғындар, сонымен қатар жергілікті өкімет, геопарктер құрылыстар тек геологиялық мұраны сақтау, геологиялық қоршаған ортаны ынталандыру, туризмге ғылыми мазмұн қосу ғана емес, сонымен қатар жергілікті экономика мен еңбекпен қамту үшін де тиімді екенін түсінді. Бұл – үлкен қоғамдық қолдауға ие болған әлеуметтік экономика мен тапсырмасының  тұрақты дамуына қызмет ету үшін нақты тапсырма.

Геопарк  –   тез қарқынмен дамитын бизнес-жоспар, таза, ұтымды экономикалық идея, табиғатты қорғау механизмі.

Список литературы
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: 1. Лапо А.В., Давыдов В.И., Пашкевич Н.Г., Петров В.В., Вдовец М.С. Методические основы изучения геологических памятников природы России / //Стратиграфия. Геологическая корреляция. 1993. № 6. С. 75-83. 2. Рубан Д.А. Геоконсервация как метод сохранения геологического наследия России // Отечественная геология. 2006. № 2. С. 78-81. 3. Mattig, Ulrike: Geoparks und ihr Beitrag zur Bildung für nachhaltige Entwicklung. Geographie und Schule, 28. Jahrgang, Heft 159, S. 8 — 12, 2006 4. Megerle, Heidi (Hrsg.): Geotourismus — Innovative Ansätze zur touristischen Inwertsetzung und nachhaltigen Regionalentwicklung. 2006. ISBN 978-3-937559-09-4 5. Vogt, Joachim; Megerle, Andreas (Hrsg.): Geopark- und Geotourismusforschung — Ergebnisse des Internationalen Workshops in Karlsruhe 2006. Regionalwissenschaftliche Forschungen / Regional Science 31, 2006 6. Guidelines and Criteria for National Geoparlcs seeking UNESCO's assistance to goin the Global Geoparlcs Network / Episodes. 2006. Vol. 29. № 2. P.115-118.

Для того, чтобы оставлять комментарии, вам необходимо войти в систему.